Wat is het nou, Peking of Beijing? (1)

Een tabakszaak van hout in Peking, eind 19de eeuw. Thomas Child. Stephan Loewentheil Historical Photography of China Collection.
Een tabakszaak van hout in Peking/Beijing, eind 19de eeuw. (Thomas Child. Stephan Loewentheil Historical Photography of China Collection.)

De hoofdstad van China is Peking. Tenminste, dat dachten we altijd. De laatste jaren is het alternatief Beijing echter in opmars, zowel geschreven als gesproken. In twee artikelen ga ik op zoek naar het antwoord op de vraag: wat moet het nou zijn? In deel 1: Waarom zeggen we eigenlijk Peking?

Daarvoor ga ik te rade bij Jeroen Wiedenhof, onderzoeker en docent Chinese taalkunde aan de universiteit van Leiden. Hij begint uiterst praktisch. ‘Tja, hoe verloopt zoiets? Heel eenvoudig. Je gaat met een bootje van de VOC de oceaan op, je komt ergens en je vraagt: hoe heet het hier? Verder lezen →

Jes. Lernu Esperanton!

esperanto_scrabbleDe koning aller kunsttalen blijft Esperanto. Lees onderstaand minicollege even door: taalhobbyisten krijgen een bouwpakket zonder eind cadeau, taalhaters hun kortste les ooit.

Wat zeg je? Esperanto is voor idealisten die wereldvrede nastreven? Vroeger wel, maar die status heeft het niet meer. Esperanto is vooral hartstikke makkelijk en slim. Toen de Joodse arts Ludwik Zamenhof in 1887 zijn nieuw ontworpen taal naar buiten bracht, presenteerde hij een kraakhelder systeem. Zestien basisregels. Geen onregelmatigheden. Geen uitzonderingen. Verder lezen →

WeetNieT: Wat betekent samendeumelen?

samendeumelenEen WeetNieT is een onbekend woord uit het Woordenboek der Nederlandse Taal (WNT), het grootste lexicon ter wereld. Wat betekent het?

SAMENDEUMELEN (ww)

a. Hopen (duimen, de duimen samenbrengen).
‘Of stormer Van Laerschot met een ferme trap van de kicksen het net zou doen bollen, was vooralsnog een kwestie van  samendeumelen.’

b. Een dam halen in het damspel (wanneer twee damschijven op elkaar worden samengebracht).
‘Met eene Lucifer-achtigen Verder lezen →

The Bridge: Vi kan ha sex, for helvede!

the-bridge-iiiWie goed luistert, heeft het al gehoord: in de Deens-Zweedse misdaadserie The Bridge worden twee talen gehanteerd. Saga Norén uit Malmö spreekt Zweeds, van haar collega Henrik Sabroe en de rest van Kopenhagen horen we Deens.

Het opmerkelijke: wanneer de twee nationaliteiten samen optrekken, blijven ze gewoon hun eigen taal praten – en ze verstaan elkaar ook nog! De ideale wereld, als je het mij vraagt. Natuurlijk helpt het een handje dat Deens en Zweeds, allebei een Germaanse taal, Verder lezen →

Rare jongens, die Azteken

De vlag van Mexico. De adelaar met de slang in zijn snavel verwijst naar een oude Azteekse legende.
De vlag van Mexico. De adelaar en de slang verwijzen naar een oude Azteekse legende.

Tomaat. Cacao. Chocolade. Avocado. Het zijn doodnormale Nederlandse woorden, al geeft het laatste weg dat zijn herkomst niet in onze streken ligt. De avocado stamt uit Mexico, waar de lokale bevolking, de beroemde Azteken, het ding ahuocatl noemden. En dat woord is nóg gekker dan je denkt.

Spaanse veroveraars troffen de avocado in de zestiende eeuw aan en vermeldden haar voor het eerst in documenten uit 1519. De Azteekse taal, waarvan hedendaagse varianten door ongeveer anderhalf miljoen mensen nog gesproken worden, heet Nahuatl, met de klemtoon op ‘Na’. Die taal kennen we, onder meer van de landsnaam Guatemala (‘land van bomen’), van de vulkaan en restaurantketen Popocatépetl (‘sterk rokende berg’), en van fopwoorden als Trenchcoatl (uit Kuifje en de Picaro’s) of Carruquichango (in Managuay). En van de eerste vier woorden Verder lezen →

1569: Waarin de zoveelste politicus zich vertilt aan een btw-verhoging

1569: Alva eist de Tiende Penning op. Theodoor Koning, naar Jacobus Buys, 1779 (Rijksmuseum).
1569: Alva eist de Tiende Penning op. Theodoor Koning, naar Jacobus Buys, 1779 (Rijksmuseum).

Leek de overwinning bij Heiligerlee nog zo’n glorieuze toekomst te voorspellen (‘hoera, de Tachtigjarige Oorlog is begonnen!’), aan het begin van 1569 bleken de militaire plannen van Willem van Oranje definitief mislukt (‘o nee, nog tachtig jaar!’).

Verder lezen →

Engels op Nederlandse universiteiten: opiniestuk

OpiniestukAfgelopen donderdag plaatste de Volkskrant een artikel van mij op de opiniepagina’s. Aanleiding was het nieuws dat komend academisch jaar zestig procent van de voltijdopleidingen aan de Nederlandse universiteiten volledig Engelstalig zullen zijn. Dat vind ik krankjorum, maar ook – op een trieste manier – begrijpelijk. Vandaag riep het radioprogramma De taalstaat het artikel uit tot Betoog van de week en mocht ik mijn mening nog eens toelichten voor de microfoon van Radio 1.

Lees hier het opiniestuk.

Luister hier het radio-interview terug.

 

Brazilianen drinken ochtendkoffie, Portugezen niet

rio-de-janeiro-768914_1920
Rio de Janeiro, bezien vanaf de Atlantische Oceaan

Dat ze in Brazilië het Portugees anders uitspreken dan in Portugal, wisten we al. Maar is het land ook écht verschillend in taal? ‘Jazeker,’ stelt universitair docent Mike Child.

De Amerikaan, die begin dit jaar Portugees doceerde aan de universiteit van Leiden, maar dat vanaf de zomer aan Brigham Young University in Utah (VS) doet, noemt de verschillen aanzienlijk. ‘Op het gebied van uitspraak, maar ook op het gebied van grammatica en woordenschat. Over het algemeen kun je zeggen: je hebt Braziliaans Portugees, en de rest – het Portugees van Angola of Mozambique, bijvoorbeeld – lijkt op het Portugees zoals het in Portugal gesproken wordt.’

Piranha’s
Wat het vocabulaire betreft, is de oorzaak heel praktisch: het land dat ontdekkingsreiziger Pedro Álvares Cabral op 22 april 1500 voor de Portugese koning opeiste, bleek gewoon anders te zijn. Child: ‘De verschillen op het gebied van geografie, flora en fauna waren enorm. Veel planten en dieren die de Portugezen aantroffen, kwamen thuis niet voor.’ Verder lezen →