WeetNieT: Wat betekent schaverdijn?

Een WeetNieT is een onbekend woord uit het Woordenboek der Nederlandse Taal (WNT), het grootste lexicon ter wereld. Wat betekent het?

SCHAVERDIJN (znw.)

a. Schaats.
‘Oock speeldemen op de voornoemde merct … met ysblocken, ende men reet daer op met Schaverdeynen.’

b. Schaaf, kaasschaaf.
Oock verkocht men op de voornoemde merct … edammercase, ende men sneet ze met Schaverdeynen.
Verder lezen →

De vertalers: O lost! En wat er teloorging bij Thomas Wolfe

Thomas Wolfe op muurtje
Thomas Wolfe (1900–1938)

Het gevoel er niet bij te horen lijkt een actueel thema: we voeren het aan als verklaring voor jihadisme en de boze witte man. ‘Maar onze grootouders hebben bij Thomas Wolfe al kunnen lezen dat het inherent is aan de toestand van het mens-zijn,’ zegt vertaler Sjaak Commandeur.

Commandeur (1953), die dit gesprek per e-mail wenst te voeren (‘bij een belafspraak valt me pas na afloop in hoe ik het had moeten formuleren’), vertaalde in zijn veertigjarige carrière Nobelprijswinnaars als Saul Bellow, Joseph Brodsky en William Butler Yeats. Ooit bewoonde de Amerikaanse schrijver Thomas Wolfe (1900–1938) hetzelfde literaire pantheon als zij, maar daar is hij gaandeweg uit verdwenen.

Debuutroman
Bij uitgeverij Van Oorschot verscheen afgelopen week zijn debuutroman uit 1929: Daal neder, engel (Look Homeward, Angel). Commandeur vertaalde het werk, dat nooit eerder in het Nederlands is gepubliceerd. Wolfe verwerkt daarin zijn Verder lezen →

De vertalers: Met de nieuwe Modiano is iets geks aan de hand

Patrick Modiano
Patrick Modiano

Maarten Elzinga vertaalde negen werken van de Franse Nobelprijswinnaar Patrick Modiano. Het tiende, Slapende herinneringen, bezorgde hem hoofdbrekens. ‘Ik weet niet of ik het een goed boek vind.’

Naar woorden zoeken, dat is wat een vertaler doet: pas als zijn klus erop zit, kan hij er moeiteloos over vertellen. Toch benadrukt Maarten Elzinga (1957) liever zijn aarzelingen dan zijn vondsten. De man die we dé hedendaagse vertaler van Patrick Modiano mogen noemen (van diens laatste tien boeken, het nieuwste incluis, deed hij er negen) dacht dat hij de stijl van de Franse Nobelprijswinnaar inmiddels wel in de vingers had. Souvenirs dormants, vorige week bij Querido verschenen als Slapende herinneringen, bleek echter een volledig ander boek. ‘Bij het vertalen raakte ik geen moment in een flow.’

Een onzekere schrijver
Slapende herinneringen lijkt een typische Modiano. Weer is Parijs het decor, weer Verder lezen →

Linguisticator (3): Over Turkse rangtelwoorden, of het nut van espresso maken

Arabalar rangtelwoorden
De tekenfilm Cars 2 is in Turkije de opvolger van Arabalar.

Vocaalharmonie is een van de geheimen van het Turks, zo leer ik na les 1 van mijn online-taalcursus. Maar ik ben al kwijt hoe je moet tellen.

‘Een’ is het hoofdtelwoord, ‘eerste’ is het rangtelwoord. Voordat ik van het ene naar het andere mag overgaan, zo waarschuwt mijn privélerares Selay, moeten we het eerst hebben over een fenomeen dat in de gehele Turkse taal een rol speelt, en overigens ook in alle andere Turkse talen: vocaalharmonie. Vocaalharmonie houdt in dat de klinkers in voor- en achtervoegsels zo worden aangepast aan die van het stamwoord dat ze samen mooi kleuren. Een voorbeeld. ‘Auto’ is in het Turks araba, zegt Selay, en voor ‘auto’s’ heb je het achtervoegsel -lar nodig: arabalar. Inderdaad, zo heet die ene Disney-Pixar-kaskraker dus ook, in Ankara en omstreken. ‘Kat’ echter is kedi, Verder lezen →

WeetNieT: Wat betekent talstok?

talstok

Een WeetNieT is een onbekend woord uit het Woordenboek der Nederlandse Taal (WNT), het grootste lexicon ter wereld. Wat betekent het?

TALSTOK (znw.)

a. Martelwerktuig, ‘taalstok’.
‘”Voorwaarts, beul,” sprak den Inquisiteur, “Verhit den talstock. Dan zullen wy deezen charlatan eens andere woorden laten spreecken!”‘

b. Genummerde beschermplaat voor de mannelijke genitaliën.
‘Met een goedkeurende blik liet de wedstrijdorganisator het ding door zijn vingers glijden. “Een echte, uit Frankfurt,” concludeerde hij tenslotte. “Niet verkeerd, deze getals-toque.”‘
Verder lezen →

Linguisticator (2): Een, twee, drie is… bir, iki, üç

Hoofdtelwoorden TurksNu begint mijn taalcursus écht: ik ga Turkse woordjes stampen. Dat blijkt nog niet zo makkelijk – iets wat Bassie en Adriaan lang geleden al doorhadden.

Erop gebrand om na alle voorbereidende praatjes eindelijk aan mijn geheugenpaleis te kunnen bouwen, start ik deel één van de cursus Turks: Getallen en Tijd. Geen nood, vertelt Linguisticator-baas Aaron Ralby me in het inleidende filmpje, dat paleis komt er heus. Leer eerst wat Turks en zet aan het eind van dit deel alle informatie weg in dat virtuele gebouw. Dat kan met humor, zo laat hij zien. Ralby toont een voorbeeldpaleis waarin Verder lezen →

Alle woorden van het jaar 2017. Inclusief kvindelandsholdet en aadhaar

Het Deense dameselftal op het EK Voetbal van 2017

Het duurt even, maar dan heb je ook wat: echt álle woorden van het jaar 2017. Kwaussie (Australië) was er begin december al, op exoneração (Angola) moesten we tot eind januari wachten. Lijstje!

DEENS
Kvindelandsholdet.
Nationaal damesteam.
Voor het Deense woord van het jaar heeft het Nederlands er twee nodig: nationaal damesteam. Voetbaldamesteam, moeten we zeggen, want de Deense voetbalsters hebben afgelopen jaar vaak de krantenkoppen gehaald. Omdat ze de EK-finale verloren van onze eigen Leeuwinnen natuurlijk, maar ook omdat ze na het toernooi een langdurig loonconflict met de Deense voetbalbond uitvochten. De vrouwen wonnen: na een staking kregen ze meer geld toegezegd. Het idee om kvindelandsholdet te nomineren als woord van het jaar kwam van een Deense journaliste, die zo verdrietig werd van de #MeToo-discussie dat ze daar een voorbeeld van vrouwelijke kracht tegenover wilde stellen. Missie geslaagd.

HINDI
Aadhaar.
Fundament.
De woordenboekmakers van Oxford Dictionaries bombardeerden aadhaar tot Hindi-woord van het jaar. Aadhaar, wat zoveel betekent als Verder lezen →

Linguisticator (1): Ik heb een privélerares Turks en ze heet Selay

Mijn allereerste les Turks – volgens de methode van het zogeheten ‘geheugenpaleis’ – bestaat uit een vooruitblik op de cursus. Ook maak ik kennis met mijn privélerares: Selay Pamir, very English.

Huh, Turks leren? Ja, want zoals ik vorige maand al vertelde, kwam ik via via op het spoor van Linguisticator, een jong bedrijf in het Engelse Cambridge dat taalcursussen aanbiedt op basis van een buitengewone leermethode. Daarbij draait het om ons ruimtelijk geheugen, dat ons bijna instinctief van huis naar de supermarkt laat lopen en waarmee Middeleeuwse monniken de Bijbel regel voor regel uit hun hoofd konden leren. Anno 2018 ontwerpt Linguisticator voor iedere taal een zogeheten ‘geheugenpaleis’, een virtueel gebouw waarin elke kamer, gang of pilaar door de individuele student van een brokje kennis wordt voorzien. Maar hoe werkt dat dan? Dat ga ik de komende tijd ondervinden, en daarvan doe ik verslag. Nu: de introductie.

Verder lezen →

1571: Waarin Alva en Oranje proberen om genoeg geld binnen te harken

De schutterij van Amsterdam, 1588. Door Cornelis Ketel. (officiële titel: ‘Het korporaalschap van kapitein Dirck Jacobsz Rosecrans en luitenant Pauw, Amsterdam, 1588.’ Rijksmuseum.)

Het nieuwe jaar begon met de nasleep van de desastreuze Allerheiligenvloed. De twee kemphanen gingen echter stug voort met hun bezigheden: Alva drukte zijn Tiende Penning erdoor, Oranje probeerde op een kerkelijke bijeenkomst steun te verwerven.

Nederland, een land van water
De Allerheiligenvloed maakte talloze slachtoffers, en nu overstroomden ook nog eens de rivieren door snel invallende dooi. In Gent, Luik en Den Bosch was in februari alleen nog vervoer per boot mogelijk. De Lage Landen bevonden zich in een rivierendelta, leek de natuur te onderstrepen. Niet meer dan logisch misschien dat tijdens de Tachtigjarige Oorlog een belangrijke groep opstandelingen zich op zee had georganiseerd: de watergeuzen. Immers, elk land krijgt de rebellen die het verdient, en in dit geval waren het rebellen met zwemdiploma A. In mei begonnen Verder lezen →

WeetNieT: Wat betekent aanpijpen?

Een WeetNieT is een onbekend woord uit het Woordenboek der Nederlandse Taal (WNT), het grootste lexicon ter wereld. Wat betekent het?

AANPIJPEN (ww.)
Pijpte aan, heeft aangepijpt.

a. Aanfluiten, iets een aanfluiting vinden.
Vgl. het Duitse pfeifen, ‘fluiten’.
‘Tydens het croquet-spel spoorde zy den prinsch aan om het laatste poortje te neemen, dewijl hy zich als speler reeds in gansch Europa heeft beweezen! Daarop verstapte zy zich, en struykelde pardoes den sloot in.’
– ‘Welk een aanpijpen!’

b. Een begin maken met orale seks.
Kom, ik wil nog wel eens aanpijpen.’
Verder lezen →